Агаарын бохирдол хамгийн ихээр хүмүүсийг алж байна.

Түүхий түлш шатааснаас үүдэлтэй агаарын бохирдол дэлхийн хүн амын дундаж наслалтыг 1,8 жилээр багасгаж, дэлхий дээрх хамгийн том алуурчин болоод байгааг судлаачид Даваа гаригт мэдэгдлээ.

Бохир агаар нь тамхи, архи болон хар тамхины хэрэглээнээс илүү хүмүүсийг алж байна.  Зураг: Air Quality Life Index

Бохир агаараас залгиж байгаа өчүүхэн хэсэг ч анхдагч тамхидалтаас илүүтэй бөгөөд 1,6 жилээр хүний насыг богиносгож байгаа бөгөөд дайн тулаан, ДОХ-оос ч илүүтэйгээр хүмүүсийн эрүүл мэндэд заналхийлж байна.  

Чикагогийн ИС-ийн AQLI буюу агаарын чанарын амьдралын индекс дэлхийн 2 дахь их хүн амтай улс болох Энэтхэгийн зарим хэсэгт агаарын бохирдлын өндөр түвшнээс шалтгаалж 11 насаар бага насалж байгааг харуулж байна.

1,3 тэрбум хүн амтай өмнөд Азийн энэ үндэстний хүн амын дундаж наслалт 69 хүрэхгүй байгааг Дэлхийн банк мэдээлж байна.

Судлаачид улсынхаа хаана амьдарч байгаагаас хамаарч хүн хэдий наслахыг хэлж өгдөг вэб сайтыг бүтээжээ.

Индекс нь ойлгомжгүй датаг магадгүй амьдралын хамгийн чухал байж болох хэмжүүрт шилжүүлдэг тухай Чикагогийн ИС-ийн Эрчим хүчний бодлогын институтын захирал Майкл Грийнстоун (Michael Greenstone) мэдэгдлийнхээ үеэр хэлсэн байна.

Ер нь агаар дахь бохирдлыг нэг метр куб дахь микрограмаар хэмждэг.

“AQLI багаж нь та бид агаарын бохирдолд хэдэн жилийнхээ амьдралыг алдаад байгааг хэмжсэн нь үнэхээр санаа зовним байна” гэж Энэтхэгийн парламентын гишүүн Каликеш Синкх Део (Kalikesh Singh Deo) мэдэгдлийнхээ үеэр хэлжээ.

Агаарт хөвж буй микро элемэнтүүд ард иргэдэд хамгийн ихээр нөлөөлж буй улсуудын тоонд багтах Хятад болон Индонез улсуудын хувьд тус бүр 7 ба 5,5 жилээр тэдний амьдралыг богиносгож байна гэж тус вэб сайт харуулжээ.

Өөр судалгаагаар агаарын бохирдлоос шалтгаалж нас барах магадлалтай хүмүүсийг судалсан байна.

Институтээс мэдэгдэж байгаагаар,  EPIC-ийн эрдэмтэд энэ төрлийн анхдагч энэ вэб сайт нь бохир энергийг дэмжих бодлогын үр дагаврыг мэдэгдэхүйц болгож, цэвэр агаарыг дэмжих шинэтгэлийг хөхүүлэн дэмжинэ гэж найдаж байна.

ДЭМБ-аас энэ оны эхээр мэдээлснээр 3 жилийн өмнө Энэтхэгийн хамгийн их бохирдолтой 100 хотын маш цөөхөн нь л агаарын бохирдолтой тэмцэх төлөвлөгөө гаргасан байжээ.  

Эх сурвалж: https://www.weforum.org/agenda/2018/11/deadly-air-pollution-shortens-lives-by-nearly-2-years-researchers

Агаар бохирдуулагч элемэнтүүдийн үзүүлэх нөлөө

Эх сурвалж: A survey on air Quality

Бохирдуулагч	Хүний эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөө	Орчинд үзүүлэх нөлөө
Хүхрийн хүчил	-    Амьсгалын зам -    Арьс болон нүд цочрох -    Уушигны хавдар -    Зүрх судасны өвчин нас баралтын хувь	-   ургалтыг гэмтээх -   зэврэх -   хүчлийн бороо -   ургамал, усыг гэмтээх -   гоо сайхны гэмтэл
Нарийн ширхэгт тоосонцор	-    Амьсгалын замын өвчнөөс нас баралт болон хавдрын үүсэлтийг нэмэгдүүлсэн -    Уушигны өөрчлөлтийг багасгах -    Бронхит, астма, хатгалгаа г.м асуудлуудын үндэс	-   ус агаар дахь хүчлийн тунадас -   байгалийг хэсгүүдийг бүрхэх -   шим тэжээлийн циклийг өөрчлөх -   экосистемийн алдагдал
Хар тугалга	-    Хөнөөлтэй байдлын өөрчлөлт, бие эрхтэний гажиг, байнгын тархины эмгэг -    Хоолны дуршил алдагдах -    Ходоодны бэрхшээл, гэдэсний түгжрэл -    Нойргүйдэл	-   хөрсөн дэх хар тугалганы хор -   хар тугалганд согтох нь амьтанд түгээмэл тохиолддог өвчин
Хлор	-    Ханиалга, чээжний өвдөлт, уушигны усталт	-   далайн амьдралд сөрөг нөлөөлнө -   озоны давхаргыг гэмтэл
Нүүрсхүчлийн хий	-    Уушигны үрэвсэл, томуу г.м амьсгалын замын өвчний эсэргүүцэх чадварыг бууруулах -    Цусан дахь хүчилтөрөгчийн хэмжээг багасгах -    Бамбай булчирхайн үйл ажиллагааг бууруулах -    Астмын эх үндэс болно	-   хуурай газрын болон усны аль алинд нөлөөлнө -   амьтны сормуус, сүв тасрах г.м олон төрлийн сөрөг нөлөөний туршлагууд байдаг -   ургамлыг гэмтээх озон болон хүчлийн доош уналтын анхны дохио
Пероксиацетил нитрат	-    Амьсгалын зам, нүдийг цочроож үрэвсүүлнэ -    Уушиг, зүрхний өвчтэй хүмүүс, ялангуяа өндөр настайн болон хүүхдүүд өртөмтгий	-   ургацад нөлөөлнө -   салхиар онгон зэрлэг нутагт ч хүрч экологийн нөлөө үзүүлнэ -   хувцас, ургамал хаймрыг ч гэмтээнэ -   ой болон газар тариаланд
Формальдегид	-    Нүднээс нулимс гоожих, нүд хорсох, амьсгалын замын хүндрэлүүд -    Нүд, хамар, улаан хоолойн үрэвсэл, амьсгаадах, ханиалгах	-   Карбон моноксид болон шоргоолжны хүчил болон задарч орчинд нөлөөлнө -   хүчлийн борооны  урьдач
Карбон моноксид	-    Бага агууламжтай ч сульдаатай болон зүрхний өвчтэй хүмүүст чээжний өвдөлт -    Өндөр агууламжтай бол харааны согог үүсгэх -    Ханиад томуу шиг гадаад шинж тэмдэг	-   метан, озон, карбон диоксид агуулсан бусад хүлэмжийн хийнүүдийн агууламжид нөлөөлнө -   хуурай газрын исэлдэл
Устөрөгчийн сульфид	-    Мэдрэл, зүрх судас, хоол боловсруулах болон нөхөн үржихүйн системүүдэд сөргөөр нөлөөлнө	-   загас болон усны бусад амьтдад сөрөг нөлөөтэй
Аммиакийн хий	-    Устай нэгдсэн үедээ амьсгалын замыг гэмтээх, шархлуулах -    бронхит, астма, ханиалга	-   хөрс болон цэвэр усны хүчиллэг байдал -   газар боловсруулах зориулалт бүхий шүршигч бөмбөгийн үйлдвэрлэл дэлхийн радио идэвхит хүчинд нөлөөлнө(хүлэмж)
Карбон диоксид	-    Толгой өвдөлт, толгой эргэх, амьсгалахад хүндрэл үүсэх, хөлрөх, ядрах, зүрхний цохилт нэмэгдэх, цусны даралт ихсэх, комд орох, амьсгалын цочмог бөглөрөл, татах	-   хүлэмжийн хий нь дэлхийн дулаарлын нэг үндсэн шалтгаан болоод байна
Озон	-    Амьсгалын нөлөөллийн шинж тэмдэг -    Уушигны үйл ажиллагаа сулрах -    Улаан хоолойн үрэвсэл	-   ойн ургалт болон ургац багасах -   навчийг гэмтээх